در جلد اول تا هفتم، سخن را روی به آموزههای امام علی(ع) بود و از این پس، سخن در باره تاریخ زندگی و سیره آن حضرت است. خواننده که تاکنون با تعلیمات آسمانی امام آشنا شده است، اینک میطلبد که کارنامه زندگی او را ورق بزند و بداند که آن آموزهها از کیست و آن که چنان گفت، چسان زیست.
جلد هشتم و نهم دانشنامه امام علی(ع) درباره زندگی امیرالمونین(ع) است. آنچه در ذیل به عنوان تاریخ و سیره به خواننده فارسی تقدیم میشود، کوششی است در این عرصه و شامل سی مقاله تحقیقی و در حدود دو هزار صفحه است. در این مقالات، زمانه و کارنامه زندگی امیرالمومنین(ع)، دوستان و دشمنان، و سیره و فضایلش تبیین شده است. گفتن ندارد که آنچه از امام گفتهایم، مدح و تعریف نیست، شرح و توصیف است و_ مضافا اینکه_ نمی از یمی و کمی از بسی است.
مجموعه سیزده جلدی دانشنامه امام علی(ع) زیر نظر علی اکبر رشاد و به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تهیه و منتشر شده است.
مولود کعبه
عموم عالمان شیعه و گروهی از دانشمندان سنت و جماعت نوشتهاند: امام علی(ع) در خانه کعبه به دنیا آمد. مسعودی مینویسد:«در کعبه زاده شد.» شیخ مفید نوشته است:«پیش و پس از او کسی در خانه کعبه به دنیا نیامد.»
ابوطالب پس از عبدالمطلب سرپرستی محمد(ص) را به عهده گرفت و تا پایان زندگانی از او حمایت کرد و چنانکه در سندهای معتبر دیده میشود، به پیمبریاش ایمان آورد و مسلمان از دنیا رفت. چون ابوطالب فرزندان بسیار داشت، محمد(ص) به عموی خود عباس گفت: برادرت ابوطالب نانخور بسیار دارد و چنانکه میبینی در سختی به سر میبرد. بیا نزد او برویم و سرپرستی بعضی از فرزندان وی را به عهده بگیریم و از هزینهای که بر عهده اوست بکاهیم. من یکی از پسرانش را برمیدارم و تو هم یکی را بردار تا سرپرست آنان شویم. عباس پذیرفت و نزد ابوطالب رفتند و داستان را با او در میان نهادند. ابوطالب گفت: عقیل را برایم بگذارید و هر که را میخواهید، ببرید. محمد(ص) علی، و عباس، جعفر را گرفت؛ بدین سبب، تربیت علی(ع) در کنار رسول خدا(ص) بود.
هنگامی که حضرت رسول اکرم(ص) در کوه حرا به رتبه پیمبری مشرف شد و به خانه بازگشت در خانهاش خدیجه، علی و زید پسر حارثه حضور داشتند و محمد(ص) حالت و رسالت خود را پیش از انکه به دیگران بگوید، به این سه تن گفت و هر سه بیهیچ چون و چرا بدو گرویدند. باور داشتنی است که علی(ع) نخستین مرد در پذیرش دین اسلام باشد.